29 Ekim Cumhuriyet Bayramımız Kutlu Olsun!

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet yönetimi duyuru etmesi anısına her yıl 29 Ekim günü Türkiye’de ve Şimal Kıbrıs’ta kutlanan bir millî bayramdır. 1925 senesinde çıkarılan bir yasa ile Millî Bayram olarak kutlanmaya başlandı.

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nın kutlandığı ülkeler olan Türkiye ve Şimal Kıbrıs’ta 28 Ekim öğleden sonrasında ve 29 Ekim tam gün olmak suretiyle bir buçuk gün resmî tatildir.

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Mustafa Kemal Atatürk, cumhuriyetin onuncu yılı kutlamalarının yapıldığı 29 Ekim 1933 tarihinde verdiği Onuncu Yıl Nutku’nda bu günü “en büyük bayram” olarak nitelendirmiştir.

Cumhuriyetin ilanı

Osmanlı Devleti, 1876 yılına kadar mutlak monarşi, 1876-1878 ve 1908-1918 içinde meşruti monarşi ile yönetilmişti. I. Dünya Savaşı’nda yenilgiye uğramasının peşinden işgale uğrayan Anadolu’da halkın işgalcilere karşı Mustafa Kemal Paşa önderliğinde verdiği Millî Savaşım, 1923 senesinde millî güçlerin zaferi ile sonuçlandı. Bu süreçte, “Büyük Millet Meclisi” adıyla 23 Nisan 1920’de Ankara’da toplanan halkın temsilcileri, 20 Ocak 1921’de Teşkilat-ı Esasiye Kanunu adlı yasayı kabul ederek egemenliğin Türk ulusuna ilişkin bulunduğunu duyuru etmiş ve 1 Kasım 1922’de almış olduğu kararla saltanatı kaldırmıştı. Ülke, meclis hükûmeti tarafınca yönetilmekteydi.

27 Ekim 1923’te İcra Vekilleri Heyeti’nin istifası ve yerine meclisin itimatını kazanacak yepyeni bir kabinenin kurulamaması üstüne Mustafa Kemal Paşa, yönetim biçiminin Cumhuriyet olması için İsmet Paşa ile beraber bir yasa değişikliği tasarısı hazırlayarak 29 Ekim 1923’te Meclis’e sundu. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nda meydana getirilen değişikliklerin kabulü ile Cumhuriyet, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafınca duyuru edilmiş oldu.

Cumhuriyetin ilanı, Ankara’da 101 pare top atışı ile duyuruldu ve 29 Ekim gecesi ile 30 Ekim 1923 tarihinde başta Ankara olmak suretiyle bütün ülkede bir bayram havasında kutlandı.

Bayram kabul edilmesi

Cumhuriyet duyuru edilmiş olduğu sırada hemen hemen 29 Ekim günü bayram duyuru edilmemiş, kutlamalar mevzusunda bir düzenleme yapılmamıştı; 29 Ekim gecesi ve 30 Ekim günündeki şenlikleri halk kendiliğinden organize etti. Ertesi yıl, 26 Ekim 1924 tarihindeki 986 numaralı kararname ile Cumhuriyet’in ilanının 101 pare top atılarak ve planlanacak hususi bir programla kutlanmasına karar verildi. 1924 senesinde meydana getirilen kutlamalar, hemen sonra yapılacak olan Cumhuriyet’in ilanı kutlamalarının başlangıcı oldu.

2 Şubat 1925’te Hariciye Vekaleti’nce (Dışişleri Bakanlığı) düzenlenen bir yasa teklifinde 29 Ekim’in bayram olması önerildi. Bu teklif Meclis Anayasa Komisyonu tarafınca incelendi ve 18 Nisan’da karara bağlandı, 19 Nisan’da ise teklif TBMM tarafınca kabul edildi. “Cumhuriyetin İlanına Müsadif 29 Teşrinievvel Günüünn Milli Bayram Addi Hakkında Kanun” ile 29 Ekim’de Cumhuriyet Bayramı’nın Millî Bayram olarak kutlanması resmi bir yargı şekline geldi. Cumhuriyetin duyuru edilmiş olduğu gün, 1925’ten itibaren ülke içinde ve dış temsilciliklerde resmî bir bayram olarak kutlanmaya başladı.

Hükûmet 27 Mayıs 1935’te ulusal bayramlar aleyhinde yepyeni bir düzenleme yaparak ülkede kutlanan bayramları ve içeriklerini tekrardan belirledi. Daha evvel Meşrutiyet’in duyuru günü olan Özgürlük Bayramı ile saltanatın kaldırılış günü olan Hâkimiyet Bayramı millî bayramlar arasından kaldırılarak kutlanmasına son verildi. Cumhuriyet’in duyuru edilmiş olduğu 29 Ekim günü, “Ulusal Bayram” olarak deklare edildi ve devlet adına yalnız o gün merasim yapılması karara bağlandı.

Kutlamalar

Cumhuriyet’in ilk yıllarında, Cumhuriyet Bayramı kutlamalarında yıkılan bir devletin enkazından genç Türkiye Cumhuriyeti’nin doğduğu vurgusu yapılmıştır. Bu ilk başlarda kutlamalar, günübirlik meydana getirilen törenler şeklindeydi. Aynı gün içinde törenler, sabah resmi kabul ile adım atar hemen sonra devlet erkanı önünde resmî geçit düzenlenir ve akşamda fener alayı gerçekleştirilerek program üç bölümde tamamlanmış olurdu. Ek olarak bayram akşamları şehrin idarecileri ve ileri gelenlerinin katılmış olduğu “Cumhuriyet Baloları” düzenlendi. Törenlerin bu yapısı 1933 yılına kadar devam etti.

Cumhuriyet Bayramı kutlamalarında 1933 senesinde gerçekleşen onuncu yıl kutlamalarının ayrı bir yeri ve önemi vardır. 1923’te kurulan Cumhuriyet’in on yıl benzer biçimde kısa bir süre içinde gerçekleştirdiği reformların ve ekonomik kalkınmanın halka ve bütün dış dünyaya gösterilmek istenmesi Cumhuriyet Bayramı kutlamalarına değişik bir anlam yüklenmesine sebep oldu. Onuncu yılda kutlamalar daha ilkin meydana getirilen bayram kutlamalarından oldukça daha geniş bir halde organize edildi. Hazırlıklar için 11 Haziran 1933 tarihinde TBMM’de görüşülen ve 12 maddeden oluşan 2305 sayılı “Cumhuriyet’in İlanının Onuncu Yıl Dönümü Kutlama Kanunu” kabul edildi. Bu yasa ile 10. yıl kutlamalarının üç gün sürmesi ve bu günlerin resmi dinlence olması kararlaştırıldı.

Bütün yurtta, 10. yıl bayram kutlama törenlerinin yapıldığı bölgelere “Cumhuriyet Meydanı” adı verildi ve isim koyma törenleri yapılmış oldu. İsim konma törenleri esnasında hatıra olarak “Cumhuriyet Anıtı” yada “Cumhuriyet Taşı” denilen mütevazı anıtlar yapılmış oldu. Kutlamalar, oldukça renkli geçti. Mustafa Kemal, Ankara Cumhuriyet Meydanı’nda Onuncu Yıl Nutku’nu okudu. Onuncu Yıl Marşı bestelendi ve marş her yerde okunması mümkün oldu. 1934 yılından 1945 yılına kadar meydana getirilen Cumhuriyet Bayramı kutlamaları bazı değişimler haricinde 1933 senesinde meydana getirilen Cumhuriyet Bayramı kutlamaları örnek alınarak düzenlendi.



Haber Kaynağı

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *